Protokół z XXIV sesji Rady Miasta z dnia 22.09.2008



Protokół Nr XXIV /2008
z XXIV sesji Rady Miasta Chełmna
z dnia 22 września 2008 roku


Sesja odbyła się w dniu 22 września 2008 r. i trwała od godz. 16.00 do godz. 18.30

Na ogólną ilość 21 radnych obecnych na sesji
było 21 radnych, co stanowi 100%

Nieobecnych usprawiedliwionych - 0
Nieobecnych nieusprawiedliwionych - 0

Listy obecności radnych i zaproszonych gości stanowią załącznik nr 1 do protokołu.

Projekt porządku obrad omówiony w punkcie trzecim przyjęto w następującym brzmieniu:


1. Otwarcie
- stwierdzenie quorum


2 Przyjęcie porządku obrad XXIV sesji RM.
- przegłosowanie poprawek

3. Sprawa przekazania dotacji do Starostwa Powiatowego w Chełmnie w celu wspólnej
realizacji inwestycji „Południowa obwodnica Chełmna” w latach 2008-2013

4. Sprawa zaciągnięcia zobowiązania związanego z realizacją zadania inwestycyjnego
pn.„Ochrona dziedzictwa kulturowego miasta Chełmna – II i III etap”,
dofinansowana ze środków Unii Europejskiej.

5. Sprawa zaciągnięcia zobowiązań związanych z przygotowaniem dokumentacji
projektowej wraz ze wszelkimi dokumentami wymaganymi do uzyskania pozwolenia
na budowę i przygotowania inwestycji do realizacji oraz opracowań niezbędnych do
ubiegania się o dofinansowanie ze środków Unii Europejskiej dla inwestycji pn.
„Ochrona dziedzictwa kulturowego miasta Chełmna” - opracowanie dokumentacji
budowlano - kosztorysowej robót remontowo konserwatorskich: płyty rynku, ul.
Grudziądzkiej, budynku Ratusza, budynku Biblioteki Miejskiej, dojścia do murów
miejskich.”

6. Sprawa zaciągnięcia zobowiązania związanego z realizacją zadania inwestycyjnego
pn. „Budowa kanalizacji sanitarnej i deszczowej w ulicach: Brzozowej, Śliwowej,
Brzoskwiniowej , Lipowej, Morelowej, Wiśniowej i Czereśniowej w Chełmnie”.

7. Zakończenie




Ad.1. Otwarcie

Przewodniczący obrad p. Piotrowski – otworzył obrady XXIV sesji Rady Miasta witając radnych i zaproszonych gości.
Na sekretarza obrad wyznaczył radnego Janusza Błażejewicza

-Stwierdzenie quorum


Przewodniczący obrad p. Piotrowski – stwierdził, że na sali obrad obecnych jest 21 radnych , co stanowi quorum do podejmowania prawomocnych uchwał.



Ad.2. Przyjęcie porządku obrad XXIV sesji Rady Miasta Chełmna




Przewodniczący obrad p. Piotrowski – poinformował, że sesja została zwołana na wniosek Burmistrza Miasta ( wniosek stanowi załącznik nr 2 do protokołu ) , zgodnie z art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym.
Następnie udzielił głosu Burmistrzowi Miasta

Burmistrz Miasta p. Kędzierski - jako wnioskodawca zwołania sesji poprosił o przyjęcie autokorekty do porządku obrad poprzez wprowadzenie jako punkt 6 sprawy zaciągnięcia zobowiązania związanego z realizacją zadania inwestycyjnego pn. „Budowa kanalizacji sanitarnej i deszczowej w ulicach: Brzozowej, Śliwowej, Brzoskwiniowej , Lipowej, Morelowej, Wiśniowej i Czereśniowej w Chełmnie”.

Przewodniczący obrad p. Piotrowski – stwierdził, że , w związku z brakiem innych propozycji zmian , porządek obrad XXIV sesji wraz ze zgłoszoną auktokorektą uważa za przyjęty


Ad. 3. Sprawa przekazania dotacji do Starostwa Powiatowego w Chełmnie w celu wspólnej realizacji inwestycji „Południowa obwodnica Chełmna” w latach 2008-2013



Burmistrz Miasta p. Kędzierski – przedstawił projekt uchwały zawarty w druku nr 1 ( stanowi załącznik nr 3 do protokołu ) wraz z uzasadnieniem ( stanowi załącznik nr 4 do protokołu ) . Dokonując prezentacji multimedialnej wyjaśnił radnym, że miasto może wykonać trzy potężne inwestycje pod warunkiem, że zostaną określone odpowiednie terminy ich realizacji w taki sposób, aby miasto mogło je finansować, a budżet miasta pozostał stabilny.
Zwrócił uwagę, że radni wraz z materiałami otrzymali dwa wariantu rozłożenia kosztów tych inwestycji poprzez rozłożenie w odpowiednich latach ich finansowania ( wariant I i wariat II stanowią załącznik nr 5 do protokołu). Zwrócił uwagę, że wariant II spowoduje mniejsze obciążenie budżetu.

Przewodniczący obrad p. Piotrowski – odczytał opinie Klubów radnych do projektu uchwały i tak:
1) opinia Klubu Radnych Twoje Chełmno 2001 ( stanowi załącznik nr 6 do protokołu )
2) opinia Klubu Radnych Forum Samorządowe i Sprawiedliwość ( stanowi załącznik nr 7 do protokołu )
3) opinia Klubu radnych SLD ( stanowi załącznik nr 8 do protokołu )
Po przedstawieniu opinii zaprosił zebranych do dyskusji.

Radny p. Ziemecki – zwracając się do Starosty zadał następujące pytania:
- czy kwota w wysokości 23.087.402 zł, jest kwotą ostateczną oraz czy można uzyskać takie zapewnienie. Zwrócił uwagę, że od kwietnia kwota ta drastycznie wzrosła,
- jaką ułamkowa część do całości stanowi grunt, który Powiat sprzedał , a następnie odkupił pod budowę obwodnicy. Stwierdził, że posiada informację , iż wykup gruntu przez Powiat pod obwodnicę nastąpi w tej samej cenie, za jaką wcześniej został sprzedany ten teren obecnemu właścicielowi
- o ile zmieniony zostałby czas budowy obwodnicy na lata 2008-2013, czy prawdą jest, iż starostwo wycofa się z prowadzenia inwestycji

Starosta Powiatu Chełmińskiego p. Gamański – wyraził zadowolenie z możliwości wystąpienia przed tak szacownym audytorium. Z ubolewaniem stwierdził, że do takiego spotkania nie doszło wcześniej, ponieważ już wówczas mógłby rozwiać wiele wątpliwości.
Odnośnie pytania czy kwota 23.087.402 zł. jest ostateczna stwierdził, że na dzień dzisiejszy nie jest w stanie odpowiedzieć , czy nie ulegnie ona zmianie. Jedno, zdaniem mówcy jest pewne , a mianowicie to, że o ile inwestycja będzie trwała do 2012 roku kwota ta wzrośnie przynajmniej o 30%, natomiast w przypadku, gdy inwestycja będzie realizowana już w przyszłym roku budżetowym można zakładać, że będzie ona niższa o 10 , 15 % .
Kontynuując stwierdził, że wartość nie wzrosła tak drastycznie , ponieważ Rada Miasta w m-cu marcu przyjęła uchwałę, która zakładała dofinansowanie w wysokości 7.624.000 zł., co oznacza, że koszt wzrósł o ok. 1 mln. zł. do pierwotnie zakładanej kwoty. Dodał, że wcześniej trudno było ustalić konkretne kwoty, ponieważ opracowywana była dopiero dokumentacja, nie było ostatecznego kosztorysu, nie było wyceny gruntów. Wyjaśnił, że Powiat, aby mieć pewność, że nie zostanie sam przy realizacji zadania musiał się zabezpieczyć, stąd konieczne było podpisanie stosownych porozumieć i podjęcie uchwał przez Radę Miasta.
W dalszej części wypowiedzi zwrócił uwagę, że zarówno w prasie, jak również na sesji padają stwierdzenia jakoby inwestycja ta była powiatowa, a miasto jedynie ją dotuje, co zdaniem mówcy jest błędne, ponieważ inwestycja ta jest przede wszystkim miejska. Stwierdził, że komplet dokumentów jakie przekazał radnym przed sesją ( stanowi załącznik nr 9 do protokołu ) zawiera między innymi porozumienie podpisane w 2006 roku pomiędzy miastem , wszystkimi gminami i starostwem, a Powiat Chełmiński został wyznaczony do prowadzenia tej inwestycji, co oznacza, że powiat jedynie realizuję umowę z 2006 roku.
Dodał, że o ile Rada Miasta zadecyduje , że nie zamierza budować obwodnicy , wówczas Powiat nie będzie realizował inwestycji. Poinformował, że Rada Powiatu uznała, iż Powiat Chełmiński , to także miasto, dlatego zamierza prowadzić tę inwestycję. Kontynuując stwierdził, że ze strony władz powiatu nie padło stwierdzenie, iż inwestycja nie będzie kontynuowana w 2012 roku , niemniej mówca nie może złożyć deklaracji, pisemnej, że w 2012 roku powiat będzie miał środki na finansowanie tego przedsięwzięcia w obecnie deklarowanej wysokości.
Następnie zacytował pismo Burmistrza Miasta, w którym zapewniono władze powiatu, iż miasto przystępuje do realizacji zadania pn. „Budowa południowej obwodnicy miasta”, w związku z czym zabezpieczone zostaną w budżecie miasta odpowiednie środki na realizację tego zadania w latach 2008 – 2010. Z pisma wynika również, że zmieniony zostanie wieloletni plan inwestycyjny miasta, w którym ujęte zostaną środki na budowę obwodnicy w latach 2008 – 2010. Ponadto ważnym dokumentem dla Powiatu jest przyjęta przez Radę Miasta uchwała z dnia 25 marca br. w sprawie przekazania dotacji dla Starostwa Powiatowego w Chełmnie w celu wspólnej realizacji inwestycji pn. „Budowa południowej obwodnicy miasta Chełmna w latach 2008 – 2010”.
Poinformował o konieczności podpisania preumowy z Marszałkiem Województwa, która nie mogła zostać wcześniej podpisana bez uprzedniego podpisanej umowy z partnerem jakim jest miasto, której ostateczny termin podpisania przypada na dzień 28 września br. Zwrócił uwagę, że nie podpisanie preumowy spowoduje , że zadanie wypadnie z listy zadań kluczowych województwa Kujawsko - Pomorskiego
Odpowiadając na pytanie przedmówcy poinformował, że w 2003 roku , kiedy starostwo sprzedawało grunty, w związku z tym, że w planach była budowa obwodnicy, w akcie notarialnym zastrzeżono, że w przypadku, gdyby miała powstać obwodnica, odkup tych gruntów nastąpi za taką wartość, za jaką je powiat zbył.

Burmistrz Miasta p. Kędzierski – stwierdził, że pragnie dopowiedzieć jak sprawa wygląda z punktu widzenia miasta. Przyznał, że miały miejsce wcześniejsze ustalenia, niemniej mowa była o 25 procentowym wkładzie własnym miasta i powiatu, ponadto wszelkie uzgodnienia odnośnie realizacji miały nastąpić po odbiorze dokumentacji, co jeszcze nie nastąpiło.
Koszty obwodnicy kształtowały się następująco - pierwsze ustalenia opiewały na kwotę 13.500.000 zł, gdzie miasto i powiat miało partycypować w kosztach 25 procentowych, na miasto z tego przypadało 75%, co dawało kwotę niewiele ponad 2 mln. zł.
Następnie koszt inwestycji wzrósł do kwoty 19.000.000. zł., a aktualne koszty opiewają na kwotę 23.087.000 zł. Zwrócił uwagę, że Burmistrz Miasta jednoosobowo nie mógł wywiązywać się terminów i podpisywać kolejnych propozycji porozumień. Przypomniał, że Rada Miasta podjęła uchwałę mówiącą o tym, że gmina Miasto Chełmno zobowiązuje się w formie dotacji przekazać w wysokości 7.724.000 zł. Natomiast dzisiejsza uchwała opiewa na dużo wyższą kwotę. Zwrócił uwagę, że na dzień dzisiejszy miasto z powiatem ma finansować inwestycję nie w 25% , a w 50%, z czego 75% kosztów pokrywa miasto. Zdaniem mówcy najważniejszą sprawą na dzisiejszej sesji jest ustalenie, czy miasto będzie prowadzić tę inwestycję , a jeśli tak , to w jakim terminie.

Radny p. Knap – stwierdził, że nie trzeba wykonywać jednocześnie wszystkich zadań np.: z zakresu rewitalizacji, ponieważ , zdaniem mówcy ulica Grudziądzka jest w tak dobrym stanie, że do 2012 roku nie trzeba wykonywać jej rewitalizacji. Natomiast stare kamienice w innych miejscach starówki nie tylko wymagają remontów, ale trzeba uchronić je przed szkodliwym wpływem ruchu transportu ciężkiego przez miasto, co oznacza, iż budowa obwodnicy jest sprawą naprawdę pilną.
Dodał, że nie należy roztrząsać czy obwodnicę buduje burmistrz, starosta czy marszałek, ponieważ tak naprawdę wszyscy budują obwodnice, bowiem wszyscy wiedzą jak bardzo jest potrzebna.
W dalszej części wypowiedzi zwrócił, uwagę na brak gospodarności, a mianowicie na ulicy Wodnej miasto położyło polbruk, który Zarząd Dróg zdjął , a za kilka dni zostanie położony nowy polbruk, stwierdził, że jest to brak poszanowania pieniędzy podatnika
Kończąc stwierdził, że Burmistrz Miasta winien posłuchać przewodniczących klubów sugerujących, że obwodnicę należy robić natychmiast i przystąpić do realizacji tego zadania.

Burmistrz Miasta p. Kędzierski – zwrócił uwagę, że droga , o której mówił przedmówca nigdy nie była miejska, co oznacza, że polbruk był zakładany, zdejmowany i ponownie zakładany przez Zarząd Dróg.
Zwracając się do radnych poprosił, aby przed głosowaniem głęboko zastanowili się nad sposobem prowadzenia inwestycji Jeśli chodzi o projekty znajdujące się na listach indykatywnych, to w skali województwa jest kilkanaście obwodnic, natomiast projekty dotyczące ochrony zabytków są zaledwie trzy, oprócz Chełmna , które ma najkosztowniejszy projekt opiewający na wartość 7,69 mln. euro wyróżniono Kalwarię Pakowską o wartości 4,3 mln. euro oraz założenia parkowo pałacowe w Ostromecku na kwotę zaledwie 1,54 mln. euro Pozostałe miasta, np.: Toruń muszą realizować takowe wsparcie w RPO w formie konkursów, co jest znacznie trudniejsze i bardziej niepewne.
Ponadto zwrócił uwagę na dokumentację zadania trzeci etap ochrony dóbr dziedzictwa, gdzie zgodnie z wytycznymi dotyczącymi zawierania preumów ostatecznym terminem składania wniosków jest koniec 2009 roku. Sytuacja jest podobna jak ta, o której mówił Pan Starostwa w sprawie obwodnicy, w przypadku, gdy nie będzie podpisane, miasto zostanie wykreślone. Ponadto poddał pod rozwagę możliwości technologiczne przerobu całości robót miejskich w jednym sezonie budowlanym 2012, co zdaniem mówcy jest po prostu niemożliwe. Jeśli chodzi o odciążenie starego miasta z ruchu tranzytowego, a przystąpienie do pracy przy zabytkach, stwierdził, że o nie jest to samo, zakres rzeczowy robót konserwatorskich związany jest wyłącznie ze zużyciem technologicznym zabytków. Kontynuując zwrócił uwagę na harmonogram robót, który został wysłany do marszałka, który idąc miastu na rękę z jednego projektu zrobił praktycznie dwa, zapytał, kto zapłaci za wykonanie studium wykonalności, które zostało już zlecone.

Przewodniczący obrad p. Piotrowski – przed oddaniem głosu kolejnemu mówcy poprosił wszystkich zebranych o wyłączenie aparatów komórkowych, których dźwięk przeszkadza mówcom.

Radny p. Błażejewicz - odnośnie wydatków stwierdził, że skoro przez dwa lata koszt inwestycji wzrósł o 10 mln. zł . należy domniemać, że przez kolejne lata koszt ten również się nie obniży, a dalej wzrośnie. Poinformował, że klub radnych Twoje Chełmno 2001 jest za tym, aby wszystkie inwestycje zostały rozpoczęte, przyznając, że będzie to dla miasta znaczne obciążenie. Przypomniał wypowiedź burmistrza na jednej z wcześniejszych sesji, że przygotował miasto do wejścia w inwestycje unijne, co pozwoli na zaciągnięcie 10 milionowego kredytu, stwierdzając, że najwyraźniej nie do końca zostało to przygotowane, ponieważ miasto zbyt mało środków przeznacza na inwestycje.
Przypomniał sugestię komisji budżetu, że budżet jest przejadany, że za mało środków jest inwestowane.
Wrócił do wypowiedzi radnego Giżyńskiego, że aby robić wszystkie inwestycje potrzebny jest miastu plan oszczędnościowy. Burmistrz obiecał przygotowanie takiego planu, tymczasem do dnia dzisiejszego nic się nie zmieniło, budżet miasta nie jest proinwestycyjny.
Dodał, że oczekuje od Burmistrza , aby kolejny budżet rozpocząć od inwestycji, od tego jakie środki są potrzebne, aby przynajmniej te trzy inwestycje realizować. Zdaniem mówcy zbyt pesymistyczne jest stwierdzenie, że miasto nie będzie w stanie realizować tych inwestycji. Przypomniał podobną sytuację jaka miała już miejsce , gdy obawiano się, iż miasto nie będzie mogło jednocześnie prowadzić inwestycji na Kolonii Wilsona i budowy basenu, a okazało się , że obie inwestycje zostały zrobione. Wracając do oszczędności stwierdził, że tak naprawdę ich nie ma i trzeba zacząć ich szukać. Zdaniem mówcy to, o co wnioskował radny Giżyński zostanie niejako wymuszone na burmistrzu jeżeli miasto będzie prowadzić jednocześnie te trzy inwestycje, a mianowicie nie będzie innego wyjścia jak szukać oszczędności już w projekcie budżetu.
Kontynuując przypomniał swój wniosek dotyczący wieloletniego Planu Inwestycyjnego, a konkretnie o jego aktualizację. Stwierdził, że WPI, który został przez Radę uchwalony jest w zasadzie nieaktualny i należy go uaktualnić. Zwracając się do Burmistrza po raz kolejny zaapelował o stworzenie Wieloletniego Planu Inwestycyjnego, który w przyszłości ułatwi pracę.

Burmistrz Miasta p. Kędzierski – stwierdził, że Wieloletni Plan Inwestycyjny tak naprawdę tworzony jest w tej chwili, ponieważ jeśli Miasto wejdzie we wszystkie inwestycje jednocześnie, jest to koniec WPI.. Odnośnie zarzutu , że miasto zostało źle przygotowane do pozyskiwania środków unijnych stwierdził, że ktoś musiałby to ocenić. Przypomniał, ze miasto z 28 procentowego zadłużenia na początku poprzedniej kadencji mówcy, obecnie zadłużone jest na 8,7%. Zapytał, czy świadczy to o złym zarządzaniu miastem.
Kontynuując przypomniał, że ogólna kwota trzech zadań inwestycyjnych - kanalizacja, ochrona dóbr i obwodnica , to kwota 17.624.311 zł, suma kredytów i pożyczek na trzy nowe zadania inwestycyjne i spłatę wcześniejszych kredytów i pożyczek, to kwota 24.688.062. Aby zrealizować powyższe zadania należy uzyskać środki ze sprzedaży majątku w wysokości 17.624.311 zł. W przypadku zaciągnięcia kredytów i rat, aby móc te raty spłacać jest to kwota
24.688.062. zł.

Radny p. Błażejewicz – stwierdził, że w tym właśnie tkwi problem, a mianowicie Pan Burmistrz liczy środki na te inwestycje ze sprzedaży mienia plus kredyt, tymczasem miasto ze swoich środków winno więcej środków przeznaczać na inwestycje.

Burmistrz Miasta p. Kędzierski - przyznał rację przedmówcy, niemniej w tym momencie zaproponował oddanie głosu skarbnikowi miasta, która cyt. „powie kilka słów o budżecie”

Radny p. Ziemecki – stwierdził, że skoro radni mają obradować na podstawie otrzymanych materiałów , co najmniej dziwi stanowisko Pana Burmistrza przedstawione na sesji. Stwierdził, że z materiałów nie wynika jakoby jedno zadanie wprowadzone było kosztem innego. W materiałach przedstawione są dwa warianty. Zarówno I jak i II wariant nie zakłada maksymalnego zadłużenia 60% ani 15% spłat kredytowych rocznych. Oznacza to, że należy podjąć wyłącznie decyzję, który wariant ma zostać wybrany, a nie czy z którejś inwestycji należy rezygnować. Podkreślił, że z przekazanych materiałów nie wynika jakoby radni mieli decydować jaką inwestycję mamy prowadzić kosztem innej.

Skarbnik Miasta p. Brzezińska – wyraziła zdziwienie wypowiedzią przedmówcy tym bardziej, że jest to członek Komisji Budżetu. Przypomniała, że kilkakrotnie tłumaczyła, iż pomimo to, iż miasto może się zadłużyć, zgodnie z prawem, które na dzień dzisiejszy nie jest doskonałe, do wysokości 60% i 15% wskaźnika spłaty rat, nie oznacza to, że miasto ma taką płynność finansową, która pozwoli do takiego poziomu się zadłużać. Przypomniała, iż sugerowała, że nie należy patrzeć na wskaźniki zadłużenia, ponieważ nie oznaczają one, ze miasto może się do takich wysokości zadłużać, bo będą środki na spłatę. Kontynuując przypomniała, o czym mówiła już na posiedzeniach komisji, że na dzień dzisiejszy sytuacja finansowa miasta, analizując budżet wstecz i prognozy na lata następne, o ile nic się nie zmieni wygląda tak, że dochody wzrastają w o wiele niższym tempie niż wydatki. Analizując dochody wzrosły one o 2,3 %, a wydatki 7,8 %. Oznacza to, ze miasto nie będzie miało środków na prowadzenie inwestycji. Poprosiła radnych o deklaracje, że ustalając podatek od nieruchomości i pozostałe podatki nie będą maksymalnie obniżać stawek jak to miało miejsce w latach ubiegłych, a przyjmą stawki zaproponowane przez Ministra Finansów. Poinformowała, że jest już obwieszczenie w tej kwestii, że wzrost podatków może wynieść do 4,2%. Poprosiła radnych aby przyjęli stawki podatku zaproponowane przez Ministra, co przyniesie do budżetu miesięcznie ok. 1 mln. zł. Dodała, że ponadto musi zostać przygotowany program naprawczy, który pozwoli na zmniejszenie wydatków. Może to nastąpić nie wskaźnikiem 2,9 , czy zmniejszeniem płac, które i tak musza iść do góry . Zwróciła uwagę, że już przyjęto wzrost najniższego wynagrodzenia o 150,- zł. od 1 stycznia 2009 r.
Wynagrodzenia w budżecie stanowią 50% wszystkich wydatków, wobec należy przeprowadzić reorganizacje, aby wydatki zmniejszać. Zwróciła uwagę, że reorganizacji wymaga system oświaty, gdzie miasto dokłada 5 mln. zł. i do wszystkich jednostek podległych. Jest to jedyna szansa na prowadzenie inwestycji, chociaż i tak miasto musi zbyć majątek. Kontynuując zwróciła uwagę, że proponuje się radnym prowadzenie trzech priorytetowych inwestycji w takich terminach, które pozwolą nie zaciągać ogromnych kredytów, które przedrażają inwestycje,.

Przewodniczący obrad p. Piotrowski – stwierdził, że na liście dyskutantów zapisanych jest trzech mówców, po wysłuchaniu których zostanie ogłoszona 10 minutowa przerwa.

Radny p. Ziemecki – ad vocem wypowiedzi Skarbnika Miasta wyraził zdziwienie stwierdzeniem, że nie należy opierać się na przygotowanych materiałach. Zapytał, czy należy rozumieć , że ważne są tylko ustne informacje, które się zmieniają co tydzień.
Odnośnie podatków zgodził, się , że były obniżane zwrócił uwagę, że w tym milionie , kwota 500 tys. dotyczy podmiotów użytku publicznego. Te podmioty – stowarzyszenia, fundacje są zwolnione z podatku, czy też mają je obniżone. Zdaniem mówcy w przypadku nałożenia podatku w normalnej wysokości tym podmiotom spowoduje, albo ich likwidację, albo masowe występowanie do dotacje.

Radny p. Dzikowski – zwracając się do Starosty Powiatowego poprosił o następujące informacje – do jakiej kwoty Starostwo jest zdecydowane prowadzić tę inwestycje, czy istnieje kwota graniczna. Zwrócił uwagę, że obecnie nastąpił wzrost o kwotę ok. 10 mln.
Odnośnie stwierdzenia, ze należy wyprowadzić transport ciężki z miasta poprosił o wskazanie jaki transport – „Ursus”, „Fam” „Helvetia” - samochody do tych zakładów nie przejeżdżają przez miasto. Adriana” ogłosiła upadłość, został jeden zakład, zapytał czy obwodnica ma być budowana dla jednego zakładu. Pozostały transport wjeżdżający do miasta, to transport docelowy , który i tak nie może zostać wyprowadzony obwodnicą.
Poprosił o odpowiedź konkretną, a nie jak w przypadku pytań radnego Ziemeckiego, na które Pan Starosta odpowiedział , zdaniem mówcy zaledwie w jednej czwartej.
Kontynuując stwierdził, że nie wyobraża sobie rezygnacji z ochrony dziedzictwa, co zdaniem mówcy jest swoistym prezentem dla miasta dofinansowanie w tak wysokim stopniu.
W dalszej części wypowiedzi zwrócił uwagę , że oprócz tych inwestycji radni składali wnioski do budżetu, które nie będą mogły być zrealizowane w przypadku jednoczesnego prowadzenia tych inwestycji.
Zwracając się do radcy prawnego zapytał czy możliwe jest głosowanie w następujący sposób – jedna osoba jest za obwodnicą, druga za ochroną dóbr, a trzecia za obiema propozycji.

Starosta Powiatu Chełmińskiego p. Gamański- stwierdził, że skoro Rada podjęła stosowną uchwałę w marcu i została ona wprowadzona w życie, oznacza to, że miasto posiada kwotę 7.624.000. zł. i , że brakuje ok. 1.400.000 zł. Zasugerował następujące rozwiązanie - zakończenie inwestycji nastąpi w roku 2010, natomiast ostatnia płatność nastąpiłaby w roku budżetowym 2011.
Odnośnie wypowiedzi radnego Dzikowskiego stwierdził, że nie zamierza nikogo przekonywać czy obwodnica jest potrzebna czy też nie. Niemniej już po ogłoszeniu przez Adrianę upadłości, w Czasie Chełmna przeprowadzono sondaż czy budować obwodnicę, wypowiadało się kilka osób, wszyscy byli za . Zwrócił uwagę, że w gospodarce nie ma próżni, jeden zakład upada, powstaje drugi. Wyraził zdziwienie, że radny dwu kadencji nie zna potrzeb mieszkańców miasta.

Radny p. Dzikowski - ad vocem wypowiedzi Starosty przypomniał, że poprosił o odpowiedź na pytanie czy jest jakaś kwota graniczna, do której powiat będzie inwestycję prowadził. Dodał, cyt ” Pan jak zwykle mówił, jakieś poprzednie pytanie Pana Ziemeckiego o innych rzeczach tylko nie o tych , na które Pan powinien odpowiadać”

Przewodniczący obrad p. Piotrowski – zwracając się do Pana Starosty poprosił o udzielenie pełnej odpowiedzi Panu radnemu.

Starosta Powiatu Chełmińskiego p. Gamański – stwierdził, że wcześniej podawano wartości przybliżone orientacyjnie opracowane przez pracowników urzędu. Obecnie jest już dokumentacja, kosztorys dokumentacyjny realizacji inwestycji. Zostały wycenione przez rzeczoznawcę grunty. Wybór dokumentacji nastąpił w drodze przetargu. Są już określone kwoty – 23.087.000.zł. Kwota ta może wzrosnąć lub zmaleć,

Radny p. Kordowski - zwracając się do Burmistrza stwierdził cyt. „strach ma duże oczy i nie należy się tych inwestycji bać”
Zarówno Burmistrz , Rada Miasta i Pan Starosta są w stanie cyt. „ pociągnąć ten wózek” , chociaż zdaniem mówcy z pewnością nie będzie łatwo.
Wyraził zdziwienie wyczuwalnym uporem i niechęcią Burmistrza do tej inwestycji. Poparł wypowiedź radnego Błażejewicza, że już wcześniej były obawy przy realizacji dużych inwestycji czy miasto udźwignie ciężar ich finansowania i udawało się.
Odnośnie wypowiedzi Pani Skarbnik , w której próbowała pokazać cyt. „ co nas czeka” zwrócił uwagę, że ani Rada Miasta, ani Pan Burmistrz nie są tylko po to, aby obniżać podatki, ale czasami muszą podejmować bardzo niepopularne decyzje, jak choćby o podnoszeniu podatków. Stwierdził, że zarówno zwiększenie podatków, jak również reorganizacja oświaty, urzędu i placówek podległych , to pójście w dobrym kierunku aby obniżyć wydatki. Dobrym pomysłem jest również sprzedaż majątku jak choćby teren po PKP. Przypomniał , że terenu po byłych magazynach Ursusa też długo nie udawało się sprzedać, aż w końcu znalazł się kupiec za bardzo dobre pieniądze. Zdaniem mówcy podobnie będzie z terenem po PKP.
Zwracając się do burmistrza stwierdził, że skoro trzy kluby, nieczęsto spójne w swoich poglądach mają takie samo zdanie , należy uznać , że coś to znaczy i należy mieć nadzieję, że te trzy kluby będą wspierały burmistrza w jego działaniach.

Radny p. Giżyński - wyraził opinię, że na dzisiejszej sesji nie byłoby takiej dyskusji, gdyby Burmistrz Miasta przez minione dwa lata przygotował budżet na te inwestycje, o których wiedział. Odnośnie stwierdzenia Pana Burmistrza , że zadłużenie miasta spadło do 8,5% stwierdził, że wynika ono wyłącznie z faktu, że przez dwa lata nie robiono żadnych inwestycji ze środków unijnych. Odnośnie wskaźników, o których mówiła Pani Skarbnik stwierdził, że nie należy przygotowywać dla radnych materiału z którego mają korzystać tylko wybiórczo, ponieważ do niczego to nie prowadzi. Jeśli chodzi o trzeci etap rewitalizacji, stwierdził, że wystarczy sprzedać teren po PKP i inwestycja może być robiona i nie trzeba brać kredytu.

Skarbnik Miasta p. Brzezińska – odnośnie zarzutów radnego Ziemeckiego i radnego Giżyńskiego dotyczących przygotowanego materiału, wyjaśniła, że został on przygotowany zgodnie z przepisami – ustawą o finansach publicznych . Niemniej na każdym posiedzeniu komisji mówczyni wyjaśniała w jaki sposób należy to czytać. Radni otrzymali materiały , gdzie dokładnie zostały przedstawione dochody własne, jak one się kształtują . Dodała, ze nie należy patrzeć na dochody ogółem, w których zawarte są dotacje, subwencje itd., a na dochody własne, które na dzień dzisiejszy stanowią ok. 25% dochodów ogółem. Pozostałe dochody są ściśle przeznaczone na cel np.: opiekę społeczną , czy oświatę. Po raz kolejny stwierdziła, że należy patrzeć na dochody własne

Przewodniczący obrad p. Piotrowski – ogłosił przerwę w obradach
Po przerwie.


Przewodniczący obrad p. Piotrowski – stwierdził, że po przerwie na sali obrad obecnych jest 21 radnych, co stanowi quorum do podejmowania prawomocnych uchwał.

Radny p. Jurczak – stwierdzając, że rozwinęła się dyskusji na tematy nie będące przedmiotem obrad w tym punkcie porządku, zgłosił wniosek formalny o zamknięcie dyskusji i przystąpienie do głosowania.

Przewodniczący obrad p. Piotrowski – stwierdził, do dyskusji zapisało się jeszcze czterech mówców, wobec czego będą oni mogli zabrać głos po przegłosowaniu wniosku radnego Jurczaka.
Następnie poddał pod głosowanie wniosek formalny w sprawie zamknięcia dyskusji

Za przyjęciem wniosku głosowało 19 radnych, przeciw głosowało 2 radnych, głosów wstrzymujących nie było.

Przewodniczący obrad p. Piotrowski - stwierdził, że wniosek o zamknięcie dyskusji został przez radnych przyjęty większością głosów.
Następnie udzielił głosu osobom zapisanym do dyskusji.

Burmistrz Miasta p. Kędzierski - wracając do wypowiedzi jednego z przedmówców stwierdził, że nie boi się wyzwań, o czym świadczy fakt, że nie przeraził mówcy ani I etap rewitalizacji, ani dokończenie basenu, dokończenie centrum, złożenie wniosku i zdobycie środków na II i III etap ochrony dóbr dziedzictwa, czy inwestycja na ul. Podgórnej.
Dodał, ze cieszy fakt, iż trzy kluby są zgodne co do prowadzenia inwestycji, niemniej należy wziąć pod uwagę opinię Skarbnika Miasta, który twierdzi, że budżet może nie wytrzymać jednoczesnego wykonywania tych inwestycji.
Odnośnie stwierdzenia, że starczy sprzedać teren po PKP, a rozwiążą się wszystkie problemy, zwrócił uwagę, że uzyskane z tej transakcji środki nie wystarczą na pokrycie 50% 27- milionowego projektu.
Poinformował, że nie jest przeciwny budowie obwodnicy, a apel dotyczy rozsądnego podejścia do sprawy i pobudowania inwestycji w takim terminie, aby nie stanowiły one zagrożenia dla budżetu

Radna p. Neumann - w związku z tym, iż radni złożyli wiele wniosków do budżetu , zaproponowała, aby radni uznali, iż te trzy inwestycje są najważniejsze i zrezygnowali ze swoich pozostałych wniosków. Zadeklarowała, że jest skłonna zrezygnować z wniosku który wcześniej złożyła do budżetu. Dodała, że pewnie nie będzie to popularna decyzja, niemniej należy wyjść na przeciw burmistrzowi i nie zostawiać go samego z tak trudnym wyzwaniem.

Radny p,. Dzikowski - odnośnie złożonych wniosków do budżetu i rezygnacji z nich zapytał, czy w takim układzie klub radnych SLD zrezygnuje z rozbudowy samorządowej infrastruktury informacyjnej, kontynuowania pozyskiwania funduszy unijnych, zatrudniania logopedów w szkołach, rozszerzania opieki zdrowotnej w szkołach, zwiększenia ilości zajęć w szkołach, modernizacji ośrodka wypoczynkowego nad Jeziorem Starogrodzkim, modernizacji obiektów sportowych, placu zabaw, amfiteatru itd., co było programem wyborczym tego klubu.
Czy klub radnych Twoje Chełmno 2001 zrezygnuje z pozyskania ponad 50 tanich mieszkań komunalnych, zapewnienia bezpłatnego dostępu do internetu dla bezrobotnych, zwiększenia inwestycji publicznych takich jak drogi i inwestycje komunalne, zabezpieczenia środków finansowych na inicjatywy lokalne w zakresie inwestycji i remontów, wykonania elewacji budynku biblioteki miejskiej, finansowania oraz promocji klubów sportowych, modernizacji obiektów sportowych ,
wspierania inicjatyw lokalnych w budowie obiektów rekreacyjno sportowych, zagospodarowania terenów rekreacyjnych nad jeziorem Starogrodzkim, oświetlenia ulic, remontu kina, wspierania remontów kamienic , modernizacji płyty rynku miejskiego itp.
Jeśli chodzi o trzeci klub, zdaniem mówcy, głównym jego zadaniem od początku kadencji jest głosowanie przeciwko Panu Burmistrzowi.


Radna p. Neumann – ad vocem zwróciła uwagę, że nie mówiła o programach wyborczych, a o wnioskach do budżetu na 2009 rok

Radny p. Wygnański - wspierając się prezentacją multimedialną przedstawiającą potrzeby miasta stwierdził, co następuje:
Informując, że nie jest przeciwnikiem budowy obwodnicy zwrócił uwagę, że należy rozsądnie rozważyć wszystkie za i przeciw.
Wskazując na miasto Brodnica zwrócił uwagę, ze przez miasto prowadziły drogi przelotowe, we wszystkie kierunki, co w pełni uzasadniało budowę obwodnicy. Podobnie w mieście Wąbrzeźno, czy Chojnice. Jeśli chodzi o nasze miasto obwodnica praktycznie jest. Poinformował, że przeprowadził swoisty sondaż przez CB radio z kierowcami, z którego wynika, że prawie nikt nie jeździ przez Chełmno, ponieważ wygodniej jechać przez Żygląd
Na dofinansowanie obwodnicy miasto musi wyłożyć ogromne środki.
Na ochronę dziedzictwa , co zdaniem mówcy jest niezbędnym dla tego miasta przedsięwzięciem, środki powinny się znaleźć , ponieważ ich stan pogarsza się z roku na rok. Przyznał, że prawdą jest , iż niekorzystny wpływ ma również sprzęt ciężki przejeżdżający przez miasto.
Ponadto niezbędne jest rewitalizacja miasta, naprawy wymagają – chodnik na ul. Jastrzębskiego, ulica Kwiatowa, Stare Planty Osiedle Raszei, czy Rybaki, gdzie zdaniem mówcy jest cyt. „ istny trzeci świat”.
Stwierdził, , że cyt. „ to jest hańba dla miasta mieć takie dzielnice”. Ponadto remontu bezwarunkowo wymaga ulica Stroma, Ustronie, Wiklinowa . Zwrócił uwagę, że są mieszkańcy, którzy doczekali się nowych ulic z różnych zdaniem mówcy powodów, choćby ulica Kolibrowa.
Na te zadania można uzyskać pieniądze unijne, niemniej trzeba mieć środki na wkład własny
Przypomniał, jak potrzebny jest Dworzec PKS, który na dzień dzisiejszy zagraża bezpieczeństwu, na to zadanie również można pozyskać środki, ale również trzeba mieć wkład własny
Monitoring w mieście, zdaniem mówcy wszyscy zdają sobie sprawę jakie w mieście jest zagrożenie przestępczością, to również wymaga nakładów, a mając środki własne można wystąpić o środki unijne. Ponadto zwrócił uwagę na stan Placów zabaw w naszym mieście, których co prawda jest kilka, ale nie odpowiadają wymogom bezpieczeństwa, a istnieje projekt Orlik, z którego można pozyskać środki, oczywiście przy zapewnionym wkładzie własnym.
Jezioro Starogrodzkie , zdaniem mówcy cyt. „ jest to największy wstyd dla miasta. Takie miasto, z takim pięknym jeziorem Niestety nie będzie środków na jego zagospodarowanie, a mieszkańcy będą korzystali z okolicznych plaż, a nie z naszej.” Na to zadanie także jest szansa pozyskać środki o ile zagwarantuje się wkład własny.
Jeśli chodzi o kino Rondo , zwrócił uwagę, że ten jedyny w mieście obiekt kulturalny na dzień dzisiejszy nie może być użytkowany, bo nie spełnia norm bezpieczeństwa, ponadto zaplecze pozostawia wiele do życzenia a i na ten cel można pozyskać środki, jednak podobnie jak w poprzednich zadaniach, trzeba mieć wkład własny
Ponadto na termomodernizację szkoły podstawowej nr 2 można dostać środki, niemniej miasto nie skorzysta, bo nie ma na wkład własny, podobnie na salę gimnastyczną i stadion. W dalszej części wypowiedzi zwrócił uwagę, że również budynek komunalny nie powstanie, bo nie będzie środków.
Kończąc stwierdził, że na inwestycje w mieście można z unii uzyskać ok. 27 milionów złotych , przy 10 milionowym wkładzie własnym. Zdaniem mówcy rozważyć należy czy te wszystkie inwestycje dla mieszkańców można postawić na jednej szali wagi , a na drugiej obwodnicę miasta.
Zwrócił uwagę, że również inne zadania nie zostaną wykonane – amfiteatr, parkingi, stadion, boisko pomocnicze, park, schody do garaży z osiedla Kopernika, ścieżki rowerowe, kanalizacja nieskanalizowanych ulic, woda na Przemysłowej i Magazynowej, wymiana rur azbestowych, wykup obiektów po jednostce wojskowej i wiele innych.
W dalszej części wypowiedzi zwrócił uwagę, że dochody własne miasta to zaledwie 16 milionów złotych, z tego 4 mln. pochłaniają szkoły, 3,5 mln. urząd, 3,5 MOPS, 2 mln inne wydatki w tym CHDK, Biblioteka itp., zostaje milion na spłatę kredytów, tymczasem w pierwszym roku na spłatę kredytów potrzeba ok.. 4 mln zł

Przewodniczący obrad p. Piotrowski - udzielił głosu Pani Skarbnik w kwestii formalnej

Skarbnik Miasta p. Brzezińska – zapytała , czy radni zgodziliby się na zmianę w drugiej wersji uchwały, aby płatność kończyła się w 2012 roku, co znaczy , że zapis 2008-2010 należałoby zmienić na 2008-2012, a w § 2 ust,. 2 pkt 3 zapis zamienić na 2009 - 2011

Przewodniczący obrad p. Piotrowski ogłosił przerwę w obradach
Po przerwie.
Przewodniczący obrad p. Piotrowski – stwierdził, że po przerwie na sali obrad obecnych jest 21 radnych, co stanowi quorum do podejmowania prawomocnych uchwał

Następnie informując, że kluby podczas przerwy przygotowały wspólną opinię, która mówi , iż konsekwencją przyjęcia wariantu pierwszego jest zmiana zapisu w projekcie uchwały w § 2 ust. 2 pkt 3 – budowa południowej obwodnicy Chełmna w latach 2012-2013 na zapis w latach 2009 – 2001 z kwotą podaną w projekcie

Za przyjęciem wniosku o zmianę zapisu paragrafu 2 głosowało 14 radnych, przeciw głosowało 7 radnych, głosów wstrzymujących nie było

Przewodniczący obrad p. Piotrowski. stwierdził, że wniosek został przez radnych przyjęty większością głosów.

Następnie poddał pod głosowanie projekt uchwały zawarty w druku nr 1

Za przyjęciem uchwały głosowało 14 radnych, przeciw głosowało 7 radnych, głosów wstrzymujących nie było


Przewodniczący obrad p. Piotrowski - stwierdził, że Uchwała Nr XXIV 146 /2008 Rady Miasta Chełmna z dnia 22 września 2008 roku w sprawie przekazania dotacji do Starostwa Powiatowego w Chełmnie w celu wspólnej realizacji inwestycji „Południowa obwodnica Chełmna” w latach 2008-2013 została przez Radę przyjęta większością głosów ( uchwała stanowi załącznik nr 10 do protokołu )


Ad. 4. Sprawa zaciągnięcia zobowiązania związanego z realizacją zadania
inwestycyjnego pn. „ Ochrona dziedzictwa kulturowego miasta
Chełmna – II i III etap ”, dofinansowana ze środków Unii
Europejskiej.

Burmistrz Miasta p. Kędzierski – przedstawił projekt uchwały zawarty w druku nr 8 ( stanowi załącznik nr 11 do protokołu ) wraz z uzasadnieniem ( stanowi załącznik nr 12 do protokołu ) Poprosił o przyjęcie uchwały w zaproponowanym brzmieniu .

Przewodniczący obrad p. Piotrowski – informując, że nie wpłynęły opinie do projektu uchwały zaprosił zebranych do dyskusji.
W związku z brakiem chętnych do dyskusji poddał pod głosowanie projekt uchwały w przedmiotowej sprawie.

Za przyjęciem uchwały głosowało 21 radnych, głosów przeciwnych i wstrzymujących nie było.

Przewodniczący obrad p. Piotrowksi - stwierdził, że Uchwała Nr XXIV/147 /2008
Rady Miasta Chełmna z dnia 22 września 2008 roku w sprawie zaciągnięcia
zobowiązania związanego z realizacją zadania inwestycyjnego pn.„Ochrona dziedzictwa kulturowego miasta Chełmna – II i III etap”, dofinansowana ze środków Unii Europejskiej została przez Radę przyjęta większością głosów ( uchwała stanowi załącznik nr 13 do protokołu )


Ad. 5. Sprawa zaciągnięcia zobowiązań związanych z przygotowaniem
dokumentacji projektowej wraz ze wszelkimi dokumentami
wymaganymi do uzyskania pozwolenia na budowę i przygotowania
inwestycji do realizacji oraz opracowań niezbędnych do ubiegania
się o dofinansowanie ze środków Unii Europejskiej dla inwestycji
pn. „ Ochrona dziedzictwa kulturowego miasta Chełmna” -
opracowanie dokumentacji budowlano - kosztorysowej robót
remontowo konserwatorskich: płyty rynku, ul. Grudziądzkiej,
budynku Ratusza, budynku Biblioteki Miejskiej, dojścia do murów
miejskich.”



Burmistrz Miasta p. Kędzierski – przedstawił projekt uchwały zawarty w druku nr 9 ( stanowi załącznik nr 14 do protokołu ) wraz z uzasadnieniem ( stanowi załącznik nr 15 do protokołu ) Poprosił o przyjęcie uchwały w zaproponowanym brzmieniu .

Przewodniczący obrad p. Piotrowski – informując, że również do tego projektu nie wpłynęły opinie do projektu uchwały zaprosił zebranych do dyskusji.
W związku z brakiem chętnych do dyskusji poddał pod głosowanie projekt uchwały w przedmiotowej sprawie.

Za przyjęciem uchwały głosowało 21 radnych, głosów przeciwnych i wstrzymujących nie było.

Przewodniczący obrad p. Piotrowksi - stwierdził, że Nr Uchwała Nr XXIV/148 /2008 Rady Miasta Chełmna z dnia 22 września 2008 roku w sprawie zaciągnięcia zobowiązań związanych z przygotowaniem dokumentacji projektowej wraz ze wszelkimi dokumentami wymaganymi do uzyskania pozwolenia na budowę i przygotowania inwestycji do realizacji oraz opracowań niezbędnych do ubiegania się o dofinansowanie ze środków Unii Europejskiej dla inwestycji pn. „Ochrona dziedzictwa kulturowego miasta Chełmna” - opracowanie dokumentacji budowlano - kosztorysowej robót remontowo konserwatorskich: płyty rynku, ul. Grudziądzkiej, budynku Ratusza, budynku Biblioteki Miejskiej, dojścia do murów miejskich.” została przez Radę przyjęta jednogłośnie ( uchwała stanowi załącznik nr 16 do protokołu )


Ad. 6. Sprawa zaciągnięcia zobowiązania związanego z realizacją zadania
inwestycyjnego pn. „Budowa kanalizacji sanitarnej i deszczowej
w ulicach: Brzozowej, Śliwowej, Brzoskwiniowej , Lipowej,
Morelowej, Wiśniowej i Czereśniowej w Chełmnie”.


Burmistrz Miasta p. Kędzierski – przedstawił projekt uchwały zawarty w druku nr 2 ( stanowi załącznik nr 17 do protokołu ) wraz z uzasadnieniem ( stanowi załącznik nr 18 do protokołu ) Poprosił o przyjęcie uchwały w zaproponowanym brzmieniu .

Przewodniczący obrad p. Piotrowski – informując, że jest to uchwała, którą Pan Burmistrz wprowadził do porządku obrad y zaprosił zebranych do dyskusji.
W związku z brakiem chętnych do dyskusji poddał pod głosowanie projekt uchwały w przedmiotowej sprawie.

Za przyjęciem uchwały głosowało 21 radnych, głosów przeciwnych i wstrzymujących nie było.

Przewodniczący obrad p. Piotrowski stwierdził, że Uchwała Nr XXIV/ /2008
Rady Miasta Chełmna z dnia 22 września 2008 roku w sprawie zaciągnięcia zobowiązania związanego z realizacją zadania inwestycyjnego pn. „Budowa kanalizacji sanitarnej i deszczowej w ulicach: Brzozowej, Śliwowej, Brzoskwiniowej . Lipowej, Morelowej, Wiśniowej i Czereśniowej w Chełmnie” została przez Radę przyjęta jednogłośnie ( uchwała stanowi załącznik nr 19 do protokołu )


Ad.7. Zakończenie

Przewodniczący obrad p. Piotrowski – w związku z wyczerpaniem porządku sesji zamknął obrady dziękując obecnym za przybycie.


Protokołowała Przewodniczył
( -) Danuta Derebecka (-) Waldemar Piotrowski

Wytworzył: Danuta Derebecka (30 października 2008)
Opublikował: Danuta Derebecka (24 listopada 2008, 14:11:16)

Ostatnia zmiana: brak zmian
Liczba odsłon: 2291

wersja do zapisu wersja do druku

W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów w naszej Polityce Cookies.

Zamknij